Kajian Saintifik Keladi Tikus (Typhonium flagelliforme): Sorotan Penemuan dari Universiti Putra Malaysia dan Universiti Sains Malaysia.
Keladi tikus: Kajian peringkat universiti
Dalam usaha global untuk mencari rawatan kanser yang lebih berkesan dan mempunyai kesan sampingan yang minima, perhatian dunia sains semakin beralih kepada khazanah herba tropika. Malaysia, sebagai salah satu negara dengan biodiversiti yang paling kaya di dunia, memiliki pelbagai tumbuhan perubatan yang berpotensi tinggi. Salah satu tumbuhan yang telah menarik minat komuniti saintifik tempatan adalah Keladi Tikus, atau nama saintifiknya Typhonium flagelliforme.
Selama bertahun-tahun, tumbuhan ini hanya dikenali dalam kalangan pengamal perubatan tradisional Melayu dan Cina sebagai penawar untuk tumor dan bisul. Namun, transformasinya daripada ubat rakyat kepada subjek kajian makmal yang kritikal berlaku hasil daripada dedikasi penyelidik di universiti-universiti tempatan. Khususnya, Universiti Putra Malaysia (UPM) dan Universiti Sains Malaysia (USM) telah memainkan peranan yang sangat penting dalam mendekripsi misteri di sebalik keupayaan tumbuhan ini. Kedua-dua institusi ini telah menjalankan pelbagai kajian in-vitro dan in-vivo yang bukan sahaja mengesahkan khasiat antikanser Keladi Tikus, malah membongkar mekanisme molekul yang kompleks di sebalik tindakannya. Karangan ini akan mengupas sumbangan signifikan kedua-dua universiti tersebut dalam membawa Keladi Tikus ke pentas dunia perubatan moden.
Sumbangan Penyelidikan Universiti Sains Malaysia (USM): Validasi dan Mekanisme Tindakan
Universiti Sains Malaysia (USM), khususnya melalui Sekolah Sains Farmasi dan Pusat Penyelidikan Perubatan Molekul (INFORMM), telah lama menjadi pelopor dalam kajian herba antikanser. Kajian-kajian yang dijalankan di USM memberikan tumpuan utama kepada validasi saintifik terhadap penggunaan tradisional Keladi Tikus serta pemahaman mekanisme bagaimana tumbuhan ini melawan sel kanser. Salah satu sumbangan besar USM adalah dalam mengkaji kesan sitotoksik (toksisiti sel) ekstrak Keladi Tikus ke atas pelbagai jenis sel kanser manusia. Penyelidik USM telah menjalankan ujian makmal ke atas garis sel kanser payudara (MCF-7), kanser paru-paru, dan leukemia. Hasil kajian mereka, yang sering diterbitkan dalam jurnal antarabangsa seperti Journal of Ethnopharmacology, mendapati bahawa ekstrak Keladi Tikus berupaya menghalang pertumbuhan sel kanser tersebut dengan keberkesanan yang ketara.
Di peringkat mekanisme, kajian dari USM telah mengenal pasti bahawa Keladi Tikus bertindak dengan mencetuskan apoptosis atau kematian sel terprogram. Dalam salah satu kajian penting yang dijalankan di USM, pengamatan mikroskop elektron ke atas sel leukemia yang dirawat dengan ekstrak herba ini menunjukkan perubahan morfologi klasik apoptosis, seperti pengecutan sel dan pemecahan nukleus. Ini membuktikan bahawa tumbuhan ini bukan sahaja menghentikan pertumbuhan kanser, tetapi secara aktif memerintahkan sel berkenaan untuk "membunuh diri".
Selain itu, penyelidik dari USM juga turut meneroka aspek anti-angiogenesis Keladi Tikus. Angiogenesis ialah proses pembentukan saluran darah baharu yang diperlukan oleh tumor untuk bertumbuh besar dan merebak. Kajian awal dari universiti ini mencadangkan bahawa kompaun dalam Keladi Tikus berupaya menekan pengeluaran faktor pertumbuhan endothelial vaskular (VEGF), seterusnya memotong bekalan darah kepada tumor dan menyebabkannya mengecut. USM juga telah menyumbang dalam aspek toksikologi, di mana kajian haiwan yang dijalankan di universiti ini menunjukkan bahawa penggunaan ekstrak Keladi Tikus pada dos terapeutik adalah selamat dan tidak menunjukkan ketoksikan yang ketara kepada organ penting seperti hati dan buah pinggang.
Sumbangan Penyelidikan Universiti Putra Malaysia (UPM): Isolasi Protein dan Laluan Mitokondria
Sementara USM banyak memberikan tumpuan kepada validasi dan kesan umum, Universiti Putra Malaysia (UPM) pula telah membuat terobosan besar dalam bidang biokimia dan biologi molekul melalui kajian terperinci ke atas kompaun aktif dalam Keladi Tikus. Kajian-kajian yang dijalankan di UPM, seringkali melibatkan penyelidik dari Fakulti Perubatan dan Sains Kesihatan serta Fakulti Sains dan Teknologi Makanan, telah berjaya mengasingkan protein khusus yang bertanggungjawab terhadap aktiviti antikanser tersebut.
Penyelidik UPM telah mengenal pasti kehadiran Ribosome Inactivating Proteins (RIPs) dalam Keladi Tikus. Protein ini bersifat unik kerana ia mempunyai keupayaan untuk menyahaktifkan ribosom, yang merupakan "kilang protein" dalam sel. Dalam konteks kanser, protein ini berjaya menyekat sintesis protein yang diperlukan oleh sel kanser untuk terus hidup. Kajian dari UPM telah membuktikan bahawa protein yang diasingkan dari ubi Keladi Tikus (sering dirujuk sebagai typhonium flagelliforme lectin atau sejenis glikoprotein) adalah sangat berpotensi sebagai agen terapi sasaran.
Satu lagi sumbangan kritikal UPM ialah penerangan mengenai laluan apoptosis intrinsik (laluan mitokondria). Penyelidikan di peringkat selular di makmal-makmal UPM mendapati bahawa rawatan dengan ekstrak Keladi Tikus menyebabkan kerosakan pada membran mitokondria sel kanser. Kerosakan ini membawa kepada kebocoran sitokrom c keluar dari mitokondria ke dalam sitosol, yang kemudiannya mengaktifkan enzim kaspase (kaspase-9 dan kaspase-3). Kaspase ini bertindak sebagai "pemotong" yang memusnahkan protein sel, membawa kepada kematian sel kanser tersebut. Penemuan ini sangat penting kerana ia menjelaskan mekanisme molekul yang tepat, membezakan Keladi Tikus daripada dadah kemoterapi biasa yang sering merosakkan DNA secara rawak.
Selain mekanisme pembunuhan sel, UPM juga telah menjalankan kajian mengenai kesan imunomodulator Keladi Tikus. Sistem imun pesakit kanser sering tertekan, terutamanya selepas kemoterapi. Kajian di UPM menunjukkan bahawa ekstrak herba ini mampu merangsang aktiviti makrofaj dan sel pembunuh semula jadi (Natural Killer cells). Ini bermakna, selain membunuh kanser secara langsung, Keladi Tikus juga membantu "membangunkan semula" pasukan pertahanan badan pesakit, membolehkan tubuh melawan jangkitan dan sisa sel kanser dengan lebih berkesan.
Sinergi Penyelidikan dan Impak Klinikal
Gabungan usaha penyelidikan dari USM dan UPM telah mewujudkan satu ekosistem ilmu yang kukuh mengenai Keladi Tikus. USM telah meletakkan asas dengan membuktikan keberkesanan dan keselamatannya melalui kajian farmakologi dan toksikologi yang luas, manakala UPM telah memperdalamkan pemahaman kita dengan mengasingkan agen aktif dan menerangkan laluan isyarat selular yang terlibat.
Hasil daripada kajian-kajian ini, produk-produk berasaskan Keladi Tikus kini mula dibangunkan dengan lebih saintifik. Kedua-dua universiti telah memainkan peranan dalam mendorong standardisasi produk. Ini bermakna, berbanding dengan pengambilan ubi mentah secara tradisional yang mana dosnya sukar ditentukan, kajian dari UPM dan USM membolehkan pembangunan ekstrak standard dengan dos bahan aktif yang tertentu dan stabil.
Kerjasama ini juga turut membuka ruang kepada kajian-kajian baharu seperti penggunaan nanoteknologi untuk penghantaran ubat. Penyelidik dari kedua-dua universiti kini sedang melihat bagaimana nanopartikel boleh digunakan untuk membawa kompaun aktif Keladi Tikus terus ke dalam tumor, meningkatkan keberkesanan dan mengurangkan risiko kesan sampingan.
Cabaran dan Masa Depan
Walaupun kajian dari USM dan UPM sangat memberangsangkan, ia juga menyerlahkan beberapa cabaran yang perlu ditempuh. Salah satu cabaran yang dikenal pasti oleh penyelidik kedua-dua universiti ialah isu bioavailability (ketersediaan bio). Kompaun aktif dalam Keladi Tikus mungkin mudah diurai oleh enzim pencernaan sebelum sempat diserap ke dalam aliran darah. Justeru, kajian masa depan yang dicadangkan oleh penyelidik USM dan UPM lebih fokus kepada formulasi, seperti penggunaan kapsul enterik atau penyalinan semula kompaun aktif secara sintetik untuk meningkatkan kestabilan ubat.
Di samping itu, kedua-dua pihak akademik ini sebulat suara menyarankan keperluan untuk ujian klinikal ke atas manusia (clinical trials) yang lebih besar dan terkawal. Walaupun bukti in-vitro dan in-vivo sangat kuat, data klinikal dari pesakit sebenar adalah penting untuk mendaftarkan Keladi Tikus sebagai ubat farmaseutikal yang diiktiraf oleh pihak berkuasa regulasi seperti Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) dan Agensi Ubat-ubatan Makanan (FDA) Amerika Syarikat.
Kesimpulan
Kesimpulannya, Keladi Tikus tidak lagi sekadar tumbuhan liar di kawasan berpaya. Melalui kanta sains, khususnya hasil daripada kerja keras dan inovasi penyelidik dari Universiti Sains Malaysia (USM) dan Universiti Putra Malaysia (UPM), tumbuhan ini telah dibuktikan sebagai agen antikanser yang sangat berpotensi.
USM telah berjaya meletakkan asas kukuh dengan membuktikan keberkesanannya melawan pelbagai jenis kanser dan mengesahkan profil keselamatannya. Manakala, UPM telah membawa penyelidikan ini ke peringkat molekul dengan mengenal pasti protein spesifik dan laluan apoptosis yang terlibat. Sumbangan kedua-dua universiti ini bukan sahaja memartabatkan perubatan tradisional Malaysia di mata dunia, tetapi juga membuka jalan kepada pembangunan rawatan kanser baharu yang lebih semula jadi, lebih murah, dan kurang toksik. Ia merupakan bukti nyata bahawa apabila kearifan tradisional bertemu dengan sains moden, hasilnya ialah harapan baharu untuk kesihatan manusia sejagat.