Kanser Otak

Kanser otak: Pengenalan

Otak manusia ialah organ paling kompleks dan menjadi pusat kawalan utama bagi keseluruhan fungsi tubuh. Ia mengawal pemikiran, memori, emosi, sentuhan, kemahiran motor, penglihatan, pernafasan, suhu, lapar, dan setiap proses yang mengawal badan kita. Oleh itu, diagnosis kanser otak bukan sahaja membawa ancaman fizikal yang besar, tetapi juga memberi impak psikologi yang mendalam kepada pesakit dan keluarga.

Kanser otak, atau lebih dikenali sebagai tumor otak malignan, berlaku apabila sel-sel abnormal tumbuh di dalam otak. Tidak seperti kanser lain yang mungkin metastasis (menyebar) ke otak, tumor otak primer bermula di dalam tisu otak itu sendiri. Dalam dunia perubatan moden, rawatan kanser otak sering melibatkan pembedahan, radioterapi, dan kemoterapi. Walau bagaimanapun, kesan sampingan daripada rawatan ini serta cabaran dalam memastikan kualiti hidup pesakit telah mendorong banyak pihak untuk mencari pendekatan komplementari.

Salah satu herba tradisional yang telah menarik perhatian ramai, khususnya di rantau Asia Tenggara termasuk Malaysia, ialah Keladi Tikus (Typhonium flagelliforme). Tumbuhan ini sering dikaitkan dengan pelbagai khasiat antikanser. Artikel ini akan membincangkan secara mendalam mengenai kanser otak, jenis-jenisnya, rawatan konvensional, dan seterusnya meneroka potensi keladi tikus sebagai agen terapi sokongan yang mampu membantu pesakit dalam perjalanan mereka melawan penyakit ini.

Definisi dan Jenis Kanser Otak

Kanser otak ialah jisim atau pertumbuhan sel-sel abnormal di dalam otak. Terdapat pelbagai jenis kanser otak, dan klasifikasinya biasanya bergantung kepada sel mana asal tumor tersebut bermula.

Glioma: Ini adalah jenis kanser otak yang paling biasa berlaku pada orang dewasa. Ia bermula dari sel glial, iaitu sel-sel penyokong yang mengelilingi dan menyokong neuron. Glioma termasuk astrocytoma, ependymoma, glioblastoma multiforme (GBM), dan oligodendroglioma. Glioblastoma ialah antara jenis yang paling agresif dan berbahaya.
Meningioma: Tumor ini timbul dari meninges, iaitu lapisan tisu yang menutupi otak dan saraf tunjang. Kebanyakannya adalah benigna (tidak kanser), tetapi sesetengahnya boleh menjadi malignan dan menyebabkan masalah serius disebabkan tekanan ke atas otak.
Medulloblastoma: Ini adalah jenis kanser otak yang paling biasa berlaku pada kanak-kanak. Ia bermula di bahagian bawah otak (cerebellum) dan cenderung untuk menyebar melalui cecair tulang belakang.
Tumor Pituitari: Tumor ini terbentuk di kelenjar pituitari yang menghasilkan hormon penting bagi badan. Kebanyakannya adalah benigna tetapi boleh menyebabkan masalah hormon dan penglihatan.

Selain tumor primer, terdapat juga tumor otak sekunder atau metastatik. Ini berlaku apabila kanser dari bahagian lain badan seperti paru-paru, payudara, atau kulit (melanoma) merebak ke otak.

Faktor Risiko dan Punca

Sehingga kini, punca sebenar kanser otak masih tidak dapat dipastikan sepenuhnya. Walau bagaimanapun, para penyelidik telah mengenal pasti beberapa faktor risiko yang mungkin meningkatkan kebarangkalian seseorang menghidapnya:

Pendedahan Radiasi: Individu yang pernah terdedah kepada radiasi pengionan (radiasi berfrekuensi tinggi) mempunyai risiko yang lebih tinggi. Ini mungkin berlaku akibat terapi radiasi untuk kanser lain atau akibat letupan nuklear.
Sejarah Keluarga: Sebilangan kecil kes kanser otak berlaku pada individu yang mempunyai sejarah keluarga sindrom genetik tertentu seperti sindrom Li-Fraumeni, neurofibromatosis jenis 1 dan 2, atau sindrom Turcot.
Umur: Risiko kanser otak meningkat seiring dengan usia, walaupun jenis-jenis tertentu seperti medulloblastoma lebih kerap berlaku pada kanak-kanak.
Pendedahan Bahan Kimia: Pendedahan jangka panjang kepada bahan kimia tertentu di tempat kerja, seperti vinil klorida, petroleum, dan produk industri lain, mungkin mempunyai kaitan.

Gejala Kanser Otak

Gejala kanser otak sangat bergantung kepada saiz, lokasi, dan kadar pertumbuhan tumor tersebut. Tumor yang tumbuh perlahan mungkin tidak menunjukkan sebarang gejala pada awalnya, manakala tumor yang agresif akan menyebabkan simptom yang cepat merebak. Antara gejala umum termasuk:

Sakit kepala yang berubah-ubah: Sakit kepala yang lebih teruk pada waktu pagi atau apabila bangun tidur, atau sakit kepala yang semakin teruk dari masa ke semasa.
Mual dan muntah: Selalunya berlaku tanpa sebab yang jelas.
Masalah penglihatan: Penglihatan kabur, penglihatan ganda, atau kehilangan penglihatan di sebelah mata.
Kejang-kejang: Terutamanya pada seseorang yang tidak pernah mengalami sebelum ini.
Perubahan mental atau personaliti: Perubahan dalam tingkah laku, perangai, atau personaliti pesakit.
Lemah atau mati rasa: Kegagalan fungsi fizikal pada lengan atau kaki, biasanya pada satu sisi badan sahaja.
Masalah keseimbangan dan berjalan: Pesakit mungkin merasa pening atau sukar untuk berjalan teguh.

Rawatan Konvensional dan Cabarannya

Pendekatan perubatan moden dalam merawat kanser otak adalah berpusat pada membuang atau membunuh sel-sel kanser, serta menghentikan pertumbuhan tumor. Pasukan perubatan yang merawat kanser otak biasanya terdiri daripada pakar bedah saraf, pakar onkologi (pakar radiasi dan kemoterapi), serta pakar neurologi.

1. Pembedahan (Surgery)

Pembedahan adalah pilihan utama bagi kebanyakan kanser otak, terutamanya jika tumor boleh diakses tanpa merosakkan kawasan otak yang kritikal. Tujuannya adalah untuk membuang sel kanser sebanyak mungkin. Dalam beberapa kes, pembedahan "biopsi" dilakukan untuk mengambil sampel tisu bagi tujuan diagnosis. Teknologi moden seperti "pembedahan terbangun" (awake craniotomy) digunakan bagi memastikan fungsi penting seperti pertuturan dan pergerakan tidak terjejas semasa pembedahan.

2. Radioterapi (Radiation Therapy)

Radioterapi menggunakan sinaran tenaga tinggi seperti X-ray atau proton untuk memusnahkan sel-sel kanser. Ia sering dilakukan selepas pembedahan untuk memastikan sebarang sisa sel kanser yang tidak dapat dilihat dibunuh. Teknik ini merangkumi radioterapi luaran (external beam radiation) atau brakiterapi (penempatan sumber radiasi di dalam badan berhampiran tumor).

3. Kemoterapi (Chemotherapy)

Kemoterapi menggunakan dadah untuk memusnahkan sel-sel kanser yang sedang membahagi. Bagi kanser otak, ubat kemoterapi sering diberikan dalam bentuk pil atau disuntik ke dalam vena. Ubat yang biasa digunakan ialah Temozolomide (Temodar). Satu kaedah khusus ialah "wafer kemoterapi" (Gliadel) yang diletakkan terus di kawasan pembedahan untuk melancarkan ubat secara perlahan.

Cabaran: Halangan Darah-Otak dan Kesan Sampingan

Salah satu cabaran terbesar dalam merawat kanser otak ialah "Halangan Darah-Otak" (Blood-Brain Barrier). Lapisan pelindung ini berfungsi menghalang bahan berbahaya daripada memasuki otak, tetapi ia juga menghalang banyak ubat kemoterapi daripada mencapai tumor dengan berkesan. Di samping itu, kesan sampingan rawatan amat membebankan. Pembedahan membawa risiko jangkitan dan kerosakan neurologi. Radioterapi boleh menyebabkan keletihan, keguguran rambut, dan masalah kognitif. Kemoterapi pula sering menyebabkan mual, muntah, penurunan sistem imun, dan kelemahan badan secara keseluruhan. Inilah yang mendorong keperluan untuk rawatan sokongan yang lebih selamat dan semula jadi.

Keladi Tikus (Typhonium flagelliforme) – Sebagai Rawatan Sokongan

Dalam usaha mencari penawar alternatif yang kurang toksik, tumbuhan keladi tikus telah muncul sebagai bintang dalam perubatan herba tradisional Melayu dan Cina. Keladi tikus, nama saintifiknya Typhonium flagelliforme, adalah sejenis tumbuhan herba yang tumbuh liar di kawasan lembap dan berlorek. Ia mudah dikenali dengan bentuk daunnya yang menyerupai telinga tikus dan mempunyai umbi di bawah tanah. Secara tradisional, ia telah digunakan untuk merawat pelbagai penyakit, termasuk bisul, keradangan, dan buasir. Namun, perhatian dunia tertumpu kepadanya akibat dakwaan keberkesanannya melawan kanser.

Komposisi Kimia dan Mekanisme Tindakan

Penyelidikan awal di peringkat makmal (in vitro dan in vivo) telah menunjukkan bahawa keladi tikus mengandungi pelbagai sebatian bioaktif yang berpotensi anti-kanser. Antara komponen penting yang dikenal pasti termasuk:

Fitokimia: Tumbuhan ini kaya dengan fenolik, flavonoid, dan alkaloid. Sebatian ini dikenali sebagai antioksidan kuat yang dapat meneutralkan radikal bebas dalam badan.
Ribosome Inactivating Protein (RIP): Ini adalah protein yang mampu melumpuhkan aktiviti ribosom dalam sel kanser, yang seterusnya menghalang sintesis protein dan menyebabkan kematian sel (apoptosis).
Unsur Surih: Keladi tikus didapati mengandungi sedikit zink dan kalsium, serta sebatian organik yang diperlukan untuk fungsi badan yang optimum.

Mekanisme utama keladi tikus dalam memerangi kanser dipercayai melalui dua laluan utama:

Apoptosis (Kematian Sel Terancang): Sebatian aktif dalam keladi tikus didapati mampu memberi isyarat kepada sel-sel kanser untuk "membunuh diri" mereka tanpa merosakkan sel-sel sihat yang berhampiran. Ini berbeza dengan kemoterapi yang sering membunuh sel yang membahagi secara agresif, termasuk sel sihat.
Anti-angiogenesis: Angiogenesis ialah proses pembentukan saluran darah baru. Tumor kanser memerlukan saluran darah baharu untuk membekalkan nutrien dan oksigen supaya tumbuh. Kajian menunjukkan bahawa ekstrak keladi tikus berpotensi menghalang pembentukan saluran darah ini, dengan itu "mematikan" bekalan makanan kepada tumor.

Peranan Khusus dalam Kanser Otak

Walaupun kajian khusus mengenai kesan keladi tikus terhadap kanser otak masih berjalan dan kebanyakannya berada di peringkat praklinikal, terdapat beberapa sebab mengapa ia dianggap sebagai rawatan sokongan yang berpotensi:

Merentas Halangan Darah-Otod: Salah satu persoalan besar adalah sama ada sebatian herba boleh menembusi halangan darah-otak. Beberapa kajian mencadangkan bahawa molekul kecil tertentu dalam tumbuhan herba mungkin mampu menembusi penghalang ini, walaupun ia masih memerlukan pengesahan klinikal yang lebih mendalam. Namun, keupayaan untuk menguatkan sistem imun secara keseluruhan sudah cukup membantu.
Mengurangkan Keradangan: Kanser otak sering menyebabkan pembengkakan (edema) dan tekanan intrakranial. Sifat anti-radang keladi tikus boleh membantu mengurangkan keradangan ini, sekaligus melegakan gejala seperti sakit kepala dan loya.
Pengurangan Kesan Sampingan Kemoterapi: Pesakit kanser otak yang menjalani radioterapi atau kemoterapi (seperti Temozolomide) sering mengalami penurunan sel darah putih (neutropenia). Pengambilan keladi tikus sebagai sokongan dipercayai dapat membantu meningkatkan semula sistem imun pesakit, membolehkan mereka bertahan lebih lama dalam tempoh rawatan agresif.
Meningkatkan Kualiti Hidup: Herba ini sering dilaporkan dapat meningkatkan selera makan dan tahap tenaga pesakit, yang sangat penting dalam memerangi penyakit kronik.

Kaedah Penggunaan dan Persediaan Keladi Tikus

Jika seseorang memilih untuk menggunakan keladi tikus sebagai rawatan sokongan, adalah penting untuk mengetahui kaedah penyediaan dan penggunaan yang betul bagi memastikan keberkesanan dan keselamatan.

1. Pengambilan Segar (Umbi)

Kaedah tradisional yang paling biasa ialah meminum jus umbi keladi tikus segar.

Penyediaan: Umbi dibasuh dengan bersih (tanpa dikupas kulit nipisnya jika mungkin kerana nutrien tertentu terdapat berhampiran kulit). Umbi kemudiannya dipotong kecil dan dihancurkan atau diparut.
Penggunaan: Jus dari hancuran umbi ini kemudiannya diminum. Rasanya mungkin agak pahit dan boleh menyebabkan rasa gatal di tekak atau lidah.
Pengekalan: Untuk mengurangkan rasa gatal, jus sering dicampur dengan sedikit madu atau air limau nipis. Sesetengah pengamal perubatan herba mencadangkan pengambilan 2 hingga 3 kali sehari, bergantung kepada keparahan penyakit.

2. Produk Berasaskan Ekstrak (Kapsul atau Cair)

Oleh kerana rasa pahit dan masalah kesukaran mendapatkan umbi segar, kini terdapat banyak produk yang diproses dalam bentuk kapsul atau cecair ekstrak di pasaran.

Kelebihan: Produk ini biasanya telah melalui proses penyerapan (ekstraksi) yang lebih terkawal bagi mengekalkan bahan aktif, dan masa simpanannya lebih panjang.
Penggunaan: Pesakit dinasihatkan mengikut dos yang disyorkan pada label produk atau nasihat pengamal herba berdaftar.

3. Resepi Herba Kombinasi

Dalam perubatan tradisional, keladi tikus jarang digunakan bersendirian. Ia sering digabungkan dengan herba lain untuk meningkatkan keberkesanan dan mengurangkan ketoksikan, ini termasuklah pengambilan kapsul keladi tikus sebagai rawatan sokongan kepada rawatan sedia ada.

Pendekatan Integratif – Menggabungkan Terbaik Dunia Lama dan Baru

Konsep "Pembedahannya doktor, penyembuhnya Tuhan" adalah sesuatu yang sering diucapkan oleh pesakit kronik. Dalam konteks kanser otak, pendekatan integratif (integrative oncology) semakin diterima. Ini bermaksud menggabungkan rawatan perubatan moden (sains barat) dengan perubatan sokongan seperti herba, akupunktur, dan perubahan gaya hidup (tradisional/timur).

Kesimpulan

Kanser otak ialah penyakit yang kompleks dan menakutkan, yang memerlukan satu barisan pertahanan yang kuat dan komprehensif. Rawatan perubatan moden telah mencapai kejayaan besar dalam memanjangkan jangka hayat pesakit, namun cabaran kesan sampingan dan risiko kambuh semula tetap wujud. Keladi tikus (Typhonium flagelliforme) muncul sebagai harapan dalam dunia perubatan sokongan. Dengan sejarah penggunaan tradisional yang panjang dan kajian awal yang menunjukkan potensi anti-kanser, anti-radang, dan peningkatan sistem imun, ia berpotensi menjadi sekutu yang berharga bagi pesakit kanser otak. Kompaun fitokimia dan keupayaannya untuk merangsang apoptosis membawa spektrum baru dalam usaha untuk merawat penyakit ini secara holistik.